Czy zlekceważenie terminu rozprawy to rytuał wymiaru sprawiedliwości, czy zwykłe chamstwo organizacyjne? Kiedy prawnicy i obywatele mierzą się z absurdem odwoływanych w ostatniej chwili posiedzeń, podczas gdy sędziowie wydają się być poza zasięgiem jakiejkolwiek odpowiedzialności za czas i logistykę innych. To poczucie niesprawiedliwości i braku szacunku dla poświęconego wysiłku stawia fundamentalne pytania o kulturę panującą w naszych salach sądowych.
Między „kroczeniem” a „kombinowaniem”: Dwa światy na wokandzie
Doświadczenie z pierwszej linii frontu prawnego bywa brutalne w swojej prozie. Wyobraźmy sobie sytuację – klientka wezwana zza granicy, dopięty harmonogram, mnóstwo przygotowań, a potem, na dzień przed terminem, szok: rozprawa zdjęta z wokandy. Bez słowa wyjaśnienia, bez powiadomienia ze strony sądu. Informację przekazuje pełnomocnik strony przeciwnej. Co to mówi o priorytetach systemu? To nie są incydentalne złe terminy; to symptom głębszego problemu z komunikacją i wzajemnym szacunkiem.
Ta asymetria w traktowaniu czasu profesjonalistów jest uderzająca. Wypowiedź zawarta w tekście doskonale to oddaje:
Chodzi o to, kim dla siebie samego jest sędzia. Niewątpliwe jest kimś lepszym. Nie idzie, lecz kroczy, nie mówi, tylko rzecze, gdy twierdzi, nie musi się tłumaczyć. (…) Adwokat zaś lub radca? Nie stawia się, bo kombinuje, informuje o kolizji terminu z porodem – nie umie planować, a gdy twierdzi, że chory – najpewniej udaje
Ta dychotomia, choć ostra, dotyka sedna frustracji. Sędzia, uosabiający autorytet, wydaje się funkcjonować w próżni proceduralnej, gdzie jego decyzje nie wymagają uzasadnienia dla stron. Tymczasem adwokat, który nie dotrzymuje terminu, automatycznie staje się podejrzany o nieszczerość, braki w planowaniu lub symulowanie choroby. Różnica w traktowaniu – kimś, kto „rzecze”, a kimś, kto „kombinuje” – pokazuje klin, jaki często dzieli wymiar sprawiedliwości od reszty profesjonalistów i obywateli.
Czy sędzia musi się tłumaczyć z odwołania terminu? Kultura instytucjonalna ponad urzędowym autorytetem
Kluczowe staje się pytanie, czy sąd musi w ogóle tłumaczyć swoje decyzje organizacyjne. W opisanym przypadku sprawa, która jest merytorycznie zamrożona od marca, nagle zalicza kolejny hiatus, a dla klienta to wymierne koszty dojazdu i stracony czas. Jeśli instytucja nie widzi potrzeby transparentności w zarządzaniu harmonogramem, to czy nie prowokuje to poczucia wyobcowania i braku zaufania, które zbiorczo określa się mianem „kasty”?
Nie chodzi tu o kwestionowanie uprawnień sądu, lecz o efektywność i elementarną przyzwoitość w komunikacji. Przecież gotowość do pracy, wysiłek związany z przygotowaniem stawiennictwa – to wszystko jest problemem wyłącznie profesjonalisty i jego klienta, jeśli sąd zechce nagle zmienić plany bez uprzedzenia.
Gdzie są mechanizmy, które wymusiłyby proaktywność? Zmiana nie wymaga rewolucji legislacyjnej; to kwestia zmiany nawyków. Wystarczy pragmatyczne podejście: ludzki komunikat zamiast enigmy. Telefon lub mail z sekretariatu informujący o odroczeniu, lub, co kluczowe, lepsze zarządzanie zastępstwami. Korzystanie z zastępstw powinno być regułą, nie wyjątkiem podyktowanym wygodą urzędnika.
Fundament zaufania: Między autorytetem z urzędu a codzienną kulturą
Budowanie zaufania do wymiaru sprawiedliwości nie opiera się wyłącznie na autorytecie, który jest nadany z urzędu. Ten autorytet jest kruchy, jeśli nie jest podtrzymywany przez codzienną, instytucjonalną i osobistą kulturę szacunku. Kiedy sędzia – lub system, który reprezentuje – ignoruje czas innych, sugeruje niejawność motywacji i nie czuje potrzeby usprawiedliwienia niespodziewanych zmian, wysyła sygnał o swojej hermetyczności.
Dopiero kultura dialogu, wymuszająca choćby minimalną uprzejmość organizacyjną, może zniwelować poczucie, że obywatele i ich pełnomocnicy są jedynie pionkami w grze, której zasady są niejasne i zmieniane na ostatnią chwilę. Brak tego elementarnego szacunku jest deficytem, który wymusza negatywne reakcje i podważa legitymację systemu w oczach tych, którzy każdego dnia z nim walczą. Czas załatać tę lukę.
