Polska nauka desperacko szuka geniuszy, rzucając na stół kwoty, którym trudno się oprzeć. Czy wizja niemal miliona złotych rocznie plus solidny bonus na start skłoni światowej klasy umysły do spakowania walizek i przeniesienia laboratorium nad Wisłę? Ministerstwo Nauki stawia na odważny ruch, otwierając „naukowe okno na świat”, ale czy samo okno to wystarczający magnes dla kadr z prestiżowych ośrodków USA czy Wielkiej Brytanii?
Czy Polska zaoferuje zagranicznym tuzom stołek w Dolinie Krzemowej? Śmigłowce naukowe na horyzoncie
Polska nauka ma do wzięcia ambitny cel: przechwycić czołowych badaczy pracujących w uczelniach plasujących się w elitarnej dwusetce światowych rankingów. Mowa tu o gigantach z listy szanghajskiej, rankingu QS i Times Higher Education – miejscach, gdzie króluje światowa awangarda nauki, często zdominowana przez amerykańskie i brytyjskie uniwersytety, choć Azja depcze im po piętach. Nasze rodzime uczelnie, obiektywnie rzecz biorąc, oscylują w okolicach piątej i szóstej setki. To przepaść, a Ministerstwo Nauki postanowiło ją zasypać konkretnym kapitałem.
W grę wchodzi program nazwany „TOP200 im. Weigla„. Nazwa brzmi dumnie — Weigl, to nazwisko, które powinno budzić respekt w środowisku akademickim. Ambicja jest jasna i bezkompromisowa: ściągnąć do kraju naukowców o udokumentowanych sukcesach, tych, którzy mają na koncie publikacje i granty, którymi nie powstydziłyby się Harvard czy Cambridge.
Kluczem do tej rewolucji ma być finansowanie. Mówimy tu o zapewnieniu pracy naukowej trwającej cztery lata, co samo w sobie jest stabilnym i kuszącym okresem. Ale to dopiero przystawka. Całość ma zostać wzmocniona solidnym grantem badawczym na start, a łączne kwoty, o jakich mowa, sięgają astronomiczną dla polskiego naukowca sumę 3 milionów złotych. To jest język, który rozumieją międzynarodowe gwiazdy, to jest realna zachęta do przesiadki kontynentu.
Otwieramy okno na świat, ale czy damy im wiatr w żagle?
Minister nauki, Marcin Kulasek, nie owija w bawełnę, kiedy mówi o konieczności transformacji. W jego ustach pada kluczowe zdanie:
– Musimy bardzo szeroko otworzyć naukowe okno na świat – podkreśla minister nauki Marcin Kulasek.
To postawienie sprawy wprost: dotychczasowe podejście było zbyt hermetyczne, zbyt skupione na wewnętrznych mechanizmach. Aby doścignąć światową czołówkę, musimy importować nie tylko wiedzę, ale i liderów tej wiedzy. Ale tutaj pojawia się naturalny sceptycyzm. Przyciągnięcie naukowca, który ma ustabilizowaną pozycję w Stanach Zjednoczonych, ma dostęp do najlepszego sprzętu i sieci kontaktów, wymaga czegoś więcej niż tylko pieniędzy.
Trzy miliony złotych to duża kwota, ale czy wystarczy ona na zbudowanie laboratorium zdolnego konkurować z tym, do którego przywykli ci badacze? Finansowanie grantowe na start jest istotne, ale to operacyjność bieżąca, wsparcie administracyjne, dostępność zaawansowanej infrastruktury badawczej i wreszcie – autonomiczność w badaniach – decydują o tym, czy ktoś zrezygnuje z kariery w prestiżowym ośrodku na rzecz Polski. Czy program „TOP200 im. Weigla” przewiduje pakiety infrastrukturalne, które będą realnie konkurencyjne, czy też mamy do czynienia jedynie z „finansową przynętą” na cztery lata?
Czy polska nauka ma coś więcej do zaoferowania niż tylko pieniądze?
Sukces tego programu będzie miernikiem ambicji polskiego sektora nauki. To nie jest kwestia „łatania dziur” budżetowych, to jest strategiczna inwestycja w kapitał intelektualny, który ma szansę podnieść ogólny poziom innowacyjności kraju. Wiadomo, że najlepsi ludzie chcą pracować z najlepszymi ludźmi i nad najciekawszymi wyzwaniami.
Jeśli Polska chce, by wybitni naukowcy z czołowych dwustu uczelni świata – ci, którzy kształtują dzisiejszą naukę – zechcieli przenieść swoje projekty do nas, Ministerstwo musi udowodnić, że polskie środowisko akademickie jest dojrzałe, elastyczne i zdolne do absorbować ich wiedzę i metodykę. Pieniądz otwiera drzwi, ale dopiero wizja długoterminowego, owocnego rozwoju sprawi, że naukowcy zostaną. To jest gra o najwyższą stawkę: o rewitalizację polskiego dorobku naukowego na scenie globalnej.
